„Autoportrety” są zwierciadłem, w którym przeglądają się współcześni artyści i artystki. Dwadzieścia prezentowanych dzieł opowiada osobiste historie swoich twórców, przybliża ich sposób widzenia świata i zaprasza w podróż do źródeł sztuki. Wystawa w warszawskim Muzeum Narodowym powstała dzięki współpracy ze Stowarzyszeniem „Przyjaciele MNW”. Idea prezentacji nawiązuje do projektu dziewiętnastowiecznego kolekcjonera Karola hr. Korwin-Milewskiego, który gromadził malarskie wizerunki popularnych w jego czasach twórców.
Uwiecznić artystę
Inspiracją dla powstania wystawy „Autoportrety” był pomysł Ignacego Karola hr. Korwin-Milewskiego, kolekcjonera i mecenasa sztuki, który pod koniec XIX wieku zamówił dla siebie autoportrety i portrety popularnych wówczas malarzy. Chciał w ten sposób stworzyć kanon przedstawicieli ówczesnego świata sztuki polskiej i zachować malarskie wizerunki znanych artystów dla przyszłych pokoleń.
Zgromadzona przez niego kolekcja trafiła do Muzeum Narodowego w Warszawie. Po ponad 100 latach Muzeum razem ze Stowarzyszeniem „Przyjaciele MNW” nawiązało do tej tradycji i wystosowało podobne zaproszenie do współczesnych polskich artystek i artystów. Te korespondujące ze sobą przedsięwzięcia pokazują ciągłość tradycji kultury artystycznej i ponadczasowość tematyki autoportretu.
Poczet współczesnych twórców
Na zaproszenie do współtworzenia kolekcji autoportretów i wystawy w MNW odpowiedzieli: Paweł Althamer, Mirosław Bałka, Agnieszka Brzeżańska, Rafał Bujnowski, Barbara Falender, Izabella Gustowska, Zuzanna Janin, Łukasz Korolkiewicz, Katarzyna Krakowiak-Bałka, Zbigniew Libera, Rafał Milach, Jarosław Modzelewski, Agnieszka Polska, Katarzyna Przezwańska, Karol Radziszewski, Joanna Rajkowska, Wilhelm Sasnal, Jadwiga Sawicka, Aleksandra Waliszewska i Artur Żmijewski. Wybór twórczyń i twórców nie wyczerpuje różnorodności współczesnej polskiej sztuki, ale wzmacnia zainteresowanie nią i otwiera szerszą dyskusję o artystycznym kanonie.
Premierowa prezentacja dzieł
Wszystkie prace z wystawy „Autoportrety” są prezentowane po raz pierwszy. Artyści i artystki nie byli ograniczeni żadnymi warunkami wstępnymi w zakresie techniki wykonania czy sposobu (re)prezentacji, nie zostały im także narzucone wymiary ani układ kompozycyjny. Jedynym wymogiem była unikatowość dzieła. Twórcy wybrali zróżnicowane formy i media sztuk wizualnych, m.in. malarstwo, rysunek, rzeźbę, fotografię, wideo, instalację i instalację dźwiękową. Dzieła reprezentują więc szerokie spektrum najnowszych nurtów sztuki, poruszają temat redefinicji roli artysty, dzieła sztuki i samej instytucji muzeum.
Klasyczne odniesienia
Wystawa w MNW prowadzi dialog z tradycyjnym rozumieniem autoportretu. W minionych wiekach chętnie nawiązywano do konwencjonalnej roli twórcy (np. malarza, rysownika, rzeźbiarza) poprzez dodanie mu odpowiednich atrybutów (np. pędzla, palety, dłuta). Prezentowane w MNW dzieła prowadzą grę z tradycyjną autoprezentacją, zachęcając widza do zmiany utrwalonych przyzwyczajeń i do nowych interpretacji. Odtworzenie własnego wizerunku staje się dla artysty pretekstem do psychologicznej wiwisekcji, uchylenia rąbka tajemnicy o sobie. Dzieła z wystawy zapraszają do świata kreacji artystycznej, gdzie odsłaniane są mechanizmy procesu powstawania dzieła. Zdobywamy wiedzę o artyście, jego życiu oraz koncepcji sztuki.
Rozmowa ze sobą
Na wystawie w MNW artyści i artystki prowadzą subtelną grę z własnym wizerunkiem. W części prezentowanych prac widać wręcz próbę ucieczki od tradycyjnie pojmowanego autoportretu poprzez zaznaczenie pozornej nieobecności autora. Twórcy w sposób dosłowny odwracają się od widza, przyglądają położeniu gwiazd w dniu swoich narodzin, bądź akcentują fizyczność
ciała w kontrze do wartości metafizycznych. Pokazują, że autoportret można stworzyć np. odgłosami codzienności lub przestrzenią, którą wypełnia ciało. Ukryta bądź nieobecna twarz stwarza poczucie uniwersalności wizerunku, nakłania do uważności i refleksji oraz osobistej interpretacji.
Społecznie zaangażowani
Autoportret to również przedstawienie indywidualnej perspektywy wobec otaczającego świata: artystki i artyści często poruszają zagadnienia społeczne. Obserwują i uczestniczą w trudnych procesach ścierania się odmiennych poglądów, postaw, prób narzucania wartości. Wyrażają empatię wobec jednostek
i grup wykluczonych, marginalizowanych, zwracają uwagę na trudności dotykające ludzi starszych i osoby z niepełnosprawnościami. Pokazują opresyjność systemów i ideologii, poświęcają uwagę ruchom zaangażowanym w ochronę klimatu. Ciało twórczyń i twórców staje się obszarem walki – podkreślają w ten sposób, że nawet jednostkowe działania mają wpływ na zmiany zachodzące w świecie.
Prywatny mecenat
„Autoportrety” to projekt realizowany wspólnie ze Stowarzyszeniem „Przyjaciele MNW” – organizacją pożytku publicznego, która stale wspiera i promuje działalność Muzeum. Powstanie kolekcji współczesnych autoportretów zostało zainicjowane przez Łukasza Gawła, dyrektora Muzeum w latach 2020–2024. Stowarzyszenie „Przyjaciele MNW” poprzez charytatywne aukcje dzieł sztuki, uroczyste kolacje dobroczynne oraz inne formy działalności statutowej zebrało wśród swoich sympatyków, partnerów i członków środki na zakup dzieł, a następnie przekazało kolekcję do zbiorów Muzeum. „Autoportrety” dowodzą, jak istotną rolę w rozwoju kultury odgrywa prywatny mecenat.
Wystawie towarzyszy katalog oraz program wydarzeń edukacyjnych i kulturalnych. Szczegółowe informacje znajdują się na stronie internetowej Muzeum.
Wystawa jest współorganizowana przez Muzeum Narodowe w Warszawie i Stowarzyszenie „Przyjaciele MNW”.
Wystawę dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.
Wystawę „Autoportrety” wspierają Mecenasi Muzeum Narodowego w Warszawie: PGE Polska Grupa Energetyczna i ORLEN oraz Partnerzy Muzeum: Totalizator Sportowy, KPMG i PKP Intercity.
Wystawa powstała we współpracy z AkzoNobel oraz Impact.
Kuratorzy wystawy: Katarzyna Szydłowska-Schiller, Tomasz Jeziorowski / MNW
