Premiera: 26 października 2026, Axis Mundi
Przekład: Bożena Topolska
Nagroda Bagutta
Nagroda Mario Rigoni Sterna
Finał nagrody Premio Strega
Prix Méditerranée (wyd. francuskie)
Marco Balzano ma mądrość wielkich gawędziarzy. Dostosowuje styl pisania do rytmu oddechu swoich bohaterów. W nagradzanej powieści Zostaję tutaj ich intymnym głosem ożywia dramatyczne losy mieszkańców Tyrolu Południowego w latach 1923-1950. Odkrywa nieznane szerzej fragmenty historii włoskiego pogranicza, która okazuje się bliższa niż mogłoby się wydawać. Prawa do książki sprzedano do 28 krajów. Polska premiera już 26 października. Curon to miasteczko w dolinie Val Venosta, u stóp masywu Ortleru. Na początku lat dwudziestych XX wieku dorasta w nim główna bohaterka książki, Trina. Czas dzieli między obowiązki domowe pod surowym okiem matki a pomoc w warsztacie stolarskim ojca, marzyciela, który jest dla niej bardziej wyrozumiały. Surowe, skromne życie budzi w niej pragnienie doświadczenia czegoś innego, dlatego postanawia zostać nauczycielką. W 1923 roku zdobywa dyplom i mógłby to być początek jej nowego życia, gdyby właśnie w tym roku reżim faszystowski nie zakazał używania języka niemieckiego w całym regionie. Trina okazuje się nieugięta w oporze przeciw faszystom i zapłaci za to wysoką cenę.
Opowieść Marca Balzano toczy się w latach 1923-1950 i jest mocno osadzona w historii, której oś wyznaczają cztery wydarzenia: W 1919 roku po przegranej Austro-Węgier w I wojnie światowej Królestwo Włoch oficjalnie zaanektowało Tyrol Południowy. Mniejszość włoska w tym regionie stanowiła jedynie 3%. Językiem urzędowym i codziennym był niemiecki.
W 1923 roku reżim Mussoliniego rozpoczął brutalną italianizację regionu, zaczynając od zmiany jego nazwy na Alto Adige (Górna Adyga). Zakazano używania nazwy „Tyrol Południowy” pod groźbą kar finansowych i więzienia. Język włoski stał się jedynym oficjalnym językiem w urzędach, sądach, instytucjach publicznych i szkołach. Zdelegalizowano niemieckie nazwiska, nazwy miejscowości, rzek, gór i ulic. Część gazet zamknięto, inne zmuszono do lojalności wobec Rzymu. Rozwiązano tradycyjne tyrolskie organizacje i zagarnięto ich majątek. Zakazano umieszczania niemieckich napisów na nowych nagrobkach i nakazano zmianę dotychczasowych epitafiów na cmentarzach. A to był dopiero początek…
W 1939 roku w wyniku umowy Hitlera z Mussolinim mieszkańcy regionu musieli zdecydować, czy emigrują do III Rzeszy, czy zostają w domach za cenę natychmiastowej italianizacji. Choć większość zadeklarowała wyjazd, wybuch wojny sparaliżował przesiedlenia. Przez kolejne lata niedoszli emigranci mieszkali obok tych, którzy zdecydowali się pozostać. W atmosferze narastającej paranoi ci drudzy byli piętnowani jako włoscy szpiedzy, stając się ofiarami codziennego terroru ze strony własnych sąsiadów. W 1950 roku, po ukończeniu budowy zapory wodnej naturalne jeziora alpejskie w dolinie Val Venosta zostały spiętrzone w jeden sztuczny zbiornik. Zabudowania w wiosce Curon, w okolicznych przysiółkach i w części miejscowości Resia zostały wyburzone, a powstałe gruzowisko zalane wodą. Jedynym obiektem, który uniknął zniszczenia, jest wystająca z wody XIV-wieczna dzwonnica dawnego kościoła w Curon, oszczędzona ze względu na wartość zabytkową, która widnieje na okładce książki.
Książka jest pierwszą z planowanych włoskich premier Axis Mundi. Kolejne tytuły ukażą się w 2027 roku.
***
O autorach:
Marco Balzano. Włoski pisarz, poeta, italianista oraz doktor nauk humanistycznych. Pracuje jako nauczyciel literatury oraz wykładowca kreatywnego pisania. Regularnie współpracuje z działem kulturalnym dziennika „Corriere della Sera”, a od 2026 roku pełni funkcję kuratora programu fesfwalu BookCity Milano. Własną twórczość rozpoczął od tomów poezji i esejów. Uznanie krytyków przyniosły mu już pierwsze powieści: „Il figlio del figlio” (2010, Nagroda Corrado Alvaro), „Pronf a tuke le partenze” (2013, Nagroda Flaiano) oraz „L’ulfmo arrivato” (2014), która zdobyła presfżową Nagrodę Campiello (2015). Międzynarodowym przełomem okazała się opublikowana w 2018 roku powieść „Zostaję tutaj” („Resto qui”). Książka dotarła do finału nagrody Premio Strega, zdobyła Nagrodę Baguka oraz Nagrodę Mario Rigoni Sterna, a we Francji wyróżniono ją Prix Méditerranée. Prawa do tłumaczenia sprzedano do 28 krajów. Jego najnowszym sukcesem jest powieść „Bambino” (2024). Ta osadzona w Trieście w pierwszej połowie XX wieku historia ugruntowała pozycję Balzana jako jednego z najważniejszych współczesnych autorów podejmujących temat włoskich pograniczy, skomplikowanej tożsamości narodowej i wielkiej historii uderzającej w losy jednostki. Powieść została uhonorowana Nagrodą im. Giovanniego Comisso (Premio Comisso 2025) w sekcji prozy fabularnej.
Bożena Topolska. Tłumaczka literatury włoskiej oraz tłumaczka przysięgła tego języka. Włoskiego nauczyła się na licznych stypendiach językowych we Włoszech (Perugia, Wenecja, Urbania, Reggio Kalabria – roczny kurs dla wykładowców języka włoskiego jako obcego. Ukończyła teatrologię na Uniwersytecie Jagiellońskim (1981). Mieszka i pracuje w Krakowie. Oprowadza wycieczki włoskie po Krakowie (jest przewodnikiem z uprawnieniami). Zajmuje się także korektą tekstów i adiustacją przekładów z języka włoskiego.
Wydawnictwo: Axis Mundi
Seria: – | ISBN: 978-83-8468-021-6
Oprawa: miękka | Liczba stron: 236 | Cena: 47,90 zł | Premiera: 26 października 2026
