20 fortec, 19 muzeów poświęconych Wielkiej Wojnie oraz setki kilometrów dróg jucznych i umocnień – Trydent (Trentino) pozwala na odkrywanie niezwykłego dziedzictwa historycznego, które stanowi cenny symbol pamięci oraz potwierdzenie tego, jak ważny jest pokój.
Minęło już ponad sto lat od zakończenia I wojny światowej – wydarzenia, które zmieniło historię Europy i na stałe wpisało się w dzieje Trydentu, wciągniętego w konflikt już w 1914 roku jako prowincja Austro-Węgier. W latach 1915–1918 ten przygraniczny region stał się polem bitwy. Front przecinał doliny i alpejskie szczyty, będąc areną nieustannych zmagań żołnierzy również z siłami natury.
Trydent przepracował ten dramatyczny okres, stając się ośrodkiem dialogu, nie rezygnując przy tym nigdy z obowiązku pamięci. Dzięki sieci 19 muzeów, 20 austro-węgierskich fortów, kilometrom okopów, chodników komunikacyjnych, tuneli i innych obiektów inżynierii wojskowej, które w niezwykle sugestywny sposób przybliżają wydarzenia sprzed wieku, region ten można dziś uznać za jeden wielki „Park Pamięci”.
Wędrówki Szlakiem Pokoju
Szlak Pokoju to trasa o długości ponad 520 km, która łączy miejsca i wspomnienia o Wielkiej Wojnie na froncie trydenckim – od przełęczy Tonale aż po masyw Marmolady. Pokonanie pieszo całego szlaku zajmuje około miesiąca, jednak wędrowcy mogą wybrać jednodniowe etapy lub kilkudniowe trekkingi z noclegami w licznych schroniskach górskich, decydując się na warianty tras w dolinach lub w partiach wysokogórskich. Większość odcinków tej trasy można pokonać również na rowerze górskim.
Idąc z przełęczy Tonale, mija się miejsca związane z Białą Wojną (walkami między Włochami a Austro-Węgrami odbywającymi się w wysokich partiach Alp). Po dotarciu do Rovereto można odwiedzić tamtejsze miejsca pamięci: Muzeum Wojny (Museo della Guerra), Dzwon Poległych (Campana dei caduti) oraz Mauzoleum Castel Dante (Sacrario di Castel Dante). Finałowe etapy szlaku wiodą przez najbardziej zapierające dech w piersiach i ważne historycznie krajobrazy Dolomitów: przełęcz Rolle, Paneveggio, przełęcz San Pellegrino, grzbiet Cresta di Costabella i dolinę Val Contrin. Po przekroczeniu przełęczy Forcella Marmolada Szlak Pokoju kończy się na przełęczy Passo Fedaia.
Na Szlaku Fortów
Wzdłuż Szlaku Pokoju wznosi się 20 austro-węgierskich fortec, które wpisały się w kulturowy i geograficzny krajobraz tego regionu, tworząc trydencki Szlak Fortów. Ich monumentalne bryły świadczą o roli, jaką Trydent odegrał w konflikcie, a różnorodność architektoniczna oraz odmienne typy konstrukcji i użytych materiałów ukazują rozwój inżynierii wojskowej, wymuszony przez coraz potężniejszą broń palną. Najlepiej zachowane fortyfikacje stały się w ostatnich latach przedmiotem projektów rewitalizacji i rekonstrukcji. Oto obiekty szczególnie warte odwiedzenia:
- kilka kilometrów od Rovereto, w dolinie Vallarsa, wznosi się Fort Pozzacchio, w całości wykuty w skale masywu górskiego;
- w dolinie Valsugana, w Levico Terme, na wzgórzu górującym nad jeziorem położony jest Fort delle Benne;
- w dolinie Valle del Chiese, w zachodnim Trydencie, można zwiedzić Fort Corno, wchodzący w skład umocnień Lardaro;
- fortyfikacja Tagliata superiore di Civezzano znajduje się kilka kilometrów od Trydentu;
- Fort Luserna leży tuż ponad cymbryjską enklawą językową o tej samej nazwie.
Jakie miejsca również warto odwiedzić?
Osoby o dobrej kondycji fizycznej mogą wejść do stanowisk bojowych Punta Linke w grupie Cevedale, położonych na wysokości 3632 m n.p.m. W tym najwyżej usytuowanym miejscu pamięci po Wielkiej Wojnie w Europie odrestaurowano i udostępniono zwiedzającym znajdującą się w tunelu stację austriackiej kolei linowej.
W rejonie jeziora Garda szczególnie interesująca jest wędrówka do umocnień na Monte Brione. Spektakularny jest również widok z Monte Altissimo, którego szczyt i górne zbocza przecinają okopy oraz stanowiska strzeleckie.
W dolinie Val di Gresta, na wzgórzach Nagià-Grom i Monte Creino, znajdują się dwa znakomite przykłady obozów warownych z systemami okopów, które zostały starannie odrestaurowane.
W Rovereto, stolicy regionu Vallagarina, znajduje się wspomniany wcześniej Dzwon Pamięci „Maria Dolens” – odlany w 1925 roku z brązu pochodzącego z armat. Każdego wieczoru, stu uderzeniami, upamiętnia on poległych we wszystkich wojnach.
W paśmie górskim Lagorai odrestaurowano i udostępniono zwiedzającym okopy oraz pozostałości koszar. W stolicy prowincji, Trydencie, można natomiast zwiedzić Fort Cadine Bus de Vela, a także liczne stanowiska i obwarowania na głównych wzgórzach wokół miasta. Warto również odwiedzić nową wystawę w Narodowym Muzeum Historycznym Wojsk Alpejskich (Museo Nazionale Storico degli Alpini) na wzgórzu Doss Trento.
Więcej informacji o miejscach w Trentino związanych z Wielką Wojną znajdziesz TU.
O regionie Trentino
Malownicze Trentino położone jest w północno-wschodnich Włoszech, w sercu włoskich Alp, pomiędzy jeziorem Garda a Dolomitami. Znajduje się w niewielkiej odległości od tętniących życiem miast – Werony, Wenecji i Mediolanu. Region słynie z niezwykłych górskich krajobrazów, zielonych dolin i jezior – jest ich tu aż 297. Dzięki temu region stanowi idealny kierunek dla miłośników aktywnego wypoczynku przez cały rok.
O Trentino Marketing
Trentino Marketing to agencja, która koncentruje się na promocji inicjatyw i projektów mających na celu rozwój turystyki w Trydencie. Została założona 30 czerwca 2015 roku przez Trentino Sviluppo SpA, spółkę utworzoną przez autonomiczną prowincję Trydent w celu wspierania zrównoważonego rozwoju na obszarze Trydentu.
