Pierwsze światło dnia nad Nilem ma kolor starego złota. Odbija się od piasku, kamiennych bloków piramid i gładkiej tafli rzeki, która od 5 tys. lat wyznacza rytm życia w Egipcie. To kraj, w którym historia nie jest tylko zamknięta w muzeach – jej ślady wyłaniają się cały czas spod piasków pustyni i powracają w kolejnych odkryciach archeologicznych.
Pełen kontrastów Egipt zaskakuje na każdym kroku. Natrafimy tu na tętniące życiem współczesne kurorty i cichy szum Nilu, bezbrzeżną pustynię, pełne kolorów rafy koralowe i gwarne bazary. Niezależnie od tego, czy szukasz luksusowego wypoczynku nad Morzem Czerwonym, klasycznych rejsów po „rzece życia”, która umożliwiła rozwój wspaniałej cywilizacji pośród piasków Sahary, albo cudów świata starożytnego, znajdziesz tutaj doświadczenia, które zostają w pamięci na długo.
To nie jest zwykły kierunek turystyczny, lecz kraj nieustannie balansujący pomiędzy przeszłością a teraźniejszością, pomiędzy pustynią a rzeką, pomiędzy monumentalną ciszą piramid a hałasem współczesnych miast. Dla jednych stanowi obietnicę słońca i klasycznego nadmorskiego relaksu, dla innych – podróż do źródeł cywilizacji, w głąb historii zapisanej w kamieniu, piasku i hieroglifach. To właśnie tu, nad brzegami Nilu, ponad 5 tys. lat temu narodziło się jedno z najtrwalszych i najbardziej fascynujących państw starożytności.
NIL – RZEKA, KTÓRA STWORZYŁA PAŃSTWO
Bez Nilu nie byłoby Egiptu. Herodot, grecki historyk z V w. p.n.e., nazywany „ojcem historii”, pisał, że Egipt jest darem Nilu, i trudno o trafniejsze sformułowanie. Coroczne wylewy rzeki użyźniały ziemię, umożliwiając rozwój rolnictwa, a w konsekwencji – powstanie scentralizowanego państwa, administracji, religii i sztuki. Bez tej cykliczności nie byłoby Egiptu faraonów, monumentalnej architektury ani skomplikowanej religii życia pozagrobowego.
Wzdłuż biegu Nilu rozciąga się dziś najgęstsze skupisko zabytków starożytnego świata: od monumentalnych piramid Gizy, przez świątynie Luksoru i Karnaku, wykute w skałach grobowce w Dolinie Królów aż po monumentalne świątynie Abu Simbel. Rejs po Nilu, szczególnie na odcinku Luksor–Asuan, to jedna z najbardziej klasycznych form podróżowania po Egipcie.
RAMKA
EGIPT W LICZBACH:
- Ponad 120 tys. zinwentaryzowanych stanowisk archeologicznych.
- O 30 proc. światowych zabytków starożytnych.
- Jeden zachowany cud świata starożytnego, jedyny, który dotrwał do epoki nowożytnej – Piramida Cheopsa (Wielka Piramida).
- Ponad 5 tys. lat ciągłości cywilizacyjnej.
KAIR I WIELKIE MUZEUM EGIPSKIE W GIZIE
Współczesny Kair, którego obszar metropolitalny zamieszkiwany jest przez blisko 23 mln ludzi, to największe miasto Afryki i Bliskiego Wschodu – miejscami chaotyczne i głośne, ale jakże fascynujące. Zabytkowe centrum z Cytadelą Saladyna (Cytadelą Kairską, Qalaʿat Salāḥ ad-Dīn), meczetami i bazarami kontrastuje z nowoczesnymi kwartałami biznesowymi. Muzułmański Kair, wpisany w 1979 r. na Listę Światowego Dziedzictwa Ludzkości UNESCO, to obszar pełen wąskich uliczek, licznych meczetów, łaźni, fontann i zabytków z epoki dynastii Fatymidów (909–1171) i sułtanatu mameluków (1250–1517). Słynny bazar Chan al-Chalili (Khan el-Khalili), gdzie rzemieślnicy sprzedają ceramikę, tekstylia i przyprawy, to miejsce pełne uroku. W pobliżu znajdują się m.in. zabytkowe meczety: Al-Azhar (al-Jāmiʿ al-ʾAzhar), Muhammada Alego (Meczet Alabastrowy, Masjid Muhamad ʿAlī), Sułtana Hasana (Masjid al-Sultan Hasan) i najstarszy – Ahmada Ibn Tuluna (Masjid Ibn Ṭūlūn) z lat 70. IX w. Warto odwiedzić dzielnicę koptyjską (Stary Kair) z zabytkowymi kościołami oraz wejść na bramę Bab Zuweila (Bab Zuwayla, Bāb Zuwaila), żeby podziwiać panoramę miasta.
Jednym z najważniejszych wydarzeń w historii egipskiej turystyki XXI stulecia było niedawne otwarcie Wielkiego Muzeum Egipskiego w Gizie (Grand Egyptian Museum – GEM, al-Matḥaf al-Miṣriyy al-Kabir). To największe na świecie muzeum poświęcone jednej cywilizacji. Zgromadzono w nim ponad 100 tys. artefaktów, w tym kompletną kolekcję skarbów z grobu Tutanchamona (ok. 1341–1323 p.n.e.), nigdy wcześniej nieprezentowaną w całości. Właśnie tutaj po raz pierwszy historia Egiptu została opowiedziana w jednym, spójnym narracyjnie miejscu – od prehistorii po czasy grecko-rzymskie. Zwiedzających wita ogromny, 11-metrowy posąg Ramzesa II (ok. 1303–1213 p.n.e.), a nowoczesne galerie pozwalają zrozumieć, że archeologia to nie martwa nauka, lecz dynamiczny proces odkrywania dziejów. Monumentalna architektura muzeum w Gizie, multimedialne ekspozycje oraz widok na piramidy czynią z GEM nowy symbol Egiptu.
Na terenie największego obszaru metropolitalnego w Afryce realizowane są też inne ambitne projekty, takie jak Cairo Eye (Ain Cairo) – olbrzymi diabelski młyn nad brzegiem Nilu, oferujący panoramiczne ujęcia miasta i piramid. Ze swoimi 120 m wysokości ma się stać największym tego typu obiektem na kontynencie i piątym na świecie.
View of the Mosque Sultan Hassan in Cairo and pyramids
ARCHITEKTURA WIECZNOŚCI
Na zachodnich obrzeżach Kairu, na pustynnym płaskowyżu w Gizie, wznoszą się piramidy – najbardziej rozpoznawalne symbole Egiptu. Piramida Cheopsa (Wielka Piramida, Piramida Chufu, Al-Haram Al-ʾAkbar, Haram Khufu), zbudowana ok. 2560 r. p.n.e., do dziś pozostaje jednym z największych osiągnięć inżynieryjnych w dziejach ludzkości. Składa się z mniej więcej 2,3 mln bloków kamiennych, których średnia waga wynosi ok. 2,5 t. Jej pierwotna wysokość – 146,6 m – czyniła ją najwyższą budowlą świata przez ponad 3,8 tys. lat. Ten jedyny zachowany cud starożytnego świata wciąż budzi respekt – zarówno skalą, jak i precyzją wykonania. Towarzyszą mu Piramida Chefrena (Haram Khafre) i Piramida Mykerinosa (Haram Menkaure) oraz tajemniczy Wielki Sfinks (Abū l-Haul), strzegący królewskiej nekropolii od ponad 4,5 tys. lat.
Piramidy były nie tylko grobowcami, lecz także symbolicznymi pomostami między światem ludzi i bogów. Ich orientacja względem stron świata i gwiazd wskazuje na głęboką wiedzę astronomiczną budowniczych.
Nowoczesne, nieinwazyjne badania naukowe prowadzone w ramach projektu ScanPyramids (rozpoczętego w 2015 r.) ujawniły istnienie nieznanych wcześniej, pustych przestrzeni wewnątrz Piramidy Cheopsa. Ten najbardziej znany zabytek świata wciąż kryje jakieś tajemnice…
Wcześniej niż te w Gizie powstała piramida schodkowa w Sakkarze, będąca grobowcem faraona Dżesera (Dżosera, Neczericheta). To tu, ok. 2650 r. p.n.e., architekt Imhotep po raz pierwszy użył kamienia jako głównego budulca monumentalnej architektury, ustawiając jedną na drugiej kilka mastab – grobowców mających kształt ściętego ostrosłupa na prostokątnym planie.
Sakkara, usytuowana ok. 40 km na południowy zachód od Kairu, to dziś jedno z najważniejszych archeologicznie miejsc w Egipcie. Odkrycia z ostatnich lat – setki nienaruszonych sarkofagów, wykonane z pozłacanego srebra maski mumii, warsztaty balsamistów – całkowicie zmieniły naszą wiedzę o codzienności starożytnych Egipcjan.
ALEKSANDRIA
Założona przez Aleksandra Wielkiego (356–323 p.n.e.), leży na północy kraju, nad Morzem Śródziemnym. To tutaj znajdowała się legendarna Biblioteka Aleksandryjska i stała u wejścia do portu słynna latarnia morska – jeden z siedmiu cudów starożytnego świata.
Aleksandria zachowała kosmopolityczny charakter, odmienny od reszty Egiptu. Spacer po szerokiej promenadzie (Corniche), przy której znajdują się liczne restauracje, kawiarnie i galerie, to idealna propozycja dla spragnionych odpoczynku po intensywnym zwiedzaniu. Współczesna Bibliotheca Alexandrina symbolicznie nawiązuje do ducha starożytnej Biblioteki Aleksandryjskiej. Mieści ponad 8 mln książek, muzea, archiwa cyfrowe oraz centra badawcze, będąc globalnym ośrodkiem wiedzy, nauki i kultury. Historyczne cytadele, ruiny imponującego rzymskiego teatru w Kaum el-Dikka (Kom el-Dikka), Pałac Montaza (Montazah) z rozległym kompleksem ogrodów, który pozwala poznać luksusowy styl życia egipskiej rodziny królewskiej, znakomicie zachowane katakumby Kaum asz-Szukafa (Kom El Shoqafa) z II w. n.e. i malownicze plaże tworzą tu wyjątkową mieszankę, idealną dla miłośników historii i relaksu. Do wszystkich tych atrakcji można dojechać najstarszą w Afryce linią tramwajową, która kursuje nieprzerwanie od 1863 r. Przejażdżka piętrowym, biało-niebieskim tramwajem (Raml Tram) to gwóźdź programu każdej wycieczki po Aleksandrii.
NOWE WCZASOWISKA NAD MORZEM ŚRÓDZIEMNYM
Egipskie wybrzeże Morza Śródziemnego dynamicznie zmienia się w nowoczesny region turystyczny, który staje się coraz bardziej atrakcyjny dla inwestorów i podróżnych. Projekty takie jak New Alamein City, Alam Al-Roum (Alam Elroum) czy SouthMED to nie tylko luksusowe kurorty i hotele, lecz także kompleksowe przestrzenie miejskie i rekreacyjne. Mają one szansę zmienić mapę turystyki śródziemnomorskiej w nadchodzących latach.
New Alamein to już działający projekt urbanistyczno-turystyczny, który ma stać się kurortem przyciągającym turystów przez cały rok. Powstają tu komfortowe hotele i apartamenty z rozwiniętą infrastrukturą turystyczną, centra biznesowe i miejsca imprez kulturalnych oraz promenady i atrakcje wodne.
Jednym z największych przedsięwzięć jest Alam Al-Roum, położone 480 km na północny zachód od Kairu. Ten gigantyczny projekt inwestycyjny, realizowany przez spółkę z Kataru, ma kosztować 30 mld USD i objąć obszar wybrzeża na długości blisko 4 km. Powstaną tutaj luksusowe hotele i ośrodki wypoczynkowe, pola golfowe, mariny i przystanie jachtowe, centra handlowe i rozrywkowe oraz ekskluzywne osiedla mieszkaniowe.
Kolejna gigantyczna inwestycja to projekt SouthMED, tworzony niedaleko Aleksandrii i lotniska El Alamein (Maṭār El ʿAlamein El Dawli – DBB). Przy plaży o długości 8 km powstanie ponad 2 tys. pokoi hotelowych oraz międzynarodowa przystań jachtowa z szerokim pakietem usług i udogodnień – od restauracji po centra sportowe.
Nowe kurorty i miasta są przygotowywane tak, aby przyciągać turystów przez cały rok, a zaawansowane projekty mają konkurować z popularnymi europejskimi i bliskowschodnimi kierunkami turystycznymi. Ogromne zaangażowanie kapitału z Kataru, Zjednoczonych Emiratów Arabskich i innych państw Bliskiego Wschodu zwiększa perspektywy rozwoju infrastruktury i promocji regionu.
MORZE CZERWONE – RAFY, SŁOŃCE I NOWOCZESNE KURORTY
Egipt to nie tylko wspaniałe zabytki. Hurghada, Makadi Bay, Sahl Hasheesh, Al-Dżuna (El Gouna – „egipska Wenecja”) czy Marsa Alam przyciągają turystów krystalicznie czystą wodą i najpiękniejszymi rafami koralowymi na świecie. To raj dla nurków i snorkelerów, których zachwycą spotkania z delfinami, żółwiami morskimi, rekinami rafowymi i setkami gatunków barwnych ryb. Jednocześnie region ten stał się wzorem nowoczesnej turystyki wypoczynkowej. Luksusowe hotele, centra spa i wellness, pola golfowe i mariny tworzą oblicze Egiptu zupełnie inne od tego znanego z kart podręczników historii.
Hurghada, jeszcze kilka dekad temu niewielka wioska rybacka nad Morzem Czerwonym, ewoluowała w tętniący życiem ośrodek z szeroką ofertą komfortowych obiektów noclegowych, restauracji i lokali rozrywkowych. Najstarsze dzielnice, takie jak Dahar (Ad-Dahar, El Dahar), wciąż tętnią lokalnym rytmem – bazary, kawiarnie i małe knajpki kontrastują z nowoczesnymi promenadami i przystaniami jachtowymi. Spacerując Village Road (El Mamsha), czujemy atmosferę międzynarodowego kurortu, z punktami gastronomicznymi z kuchnią fusion, lounge barami i galeriami sztuki wpisanymi w egzotyczny krajobraz.
Dla rodzin i wielbicieli przyrody obowiązkowym punktem programu jest Hurghada Grand Aquarium. To ogromny kompleks z podwodnymi tunelami i licznymi ekspozycjami prezentującymi bogactwo życia Morza Czerwonego.
Obok Hurghady znajdują się też inne perły regionu: Makadi Bay – znana z piaszczystych plaż i komfortowych hoteli, oferująca prywatne wybrzeża i dostępność do raf koralowych idealnych do snorkelingu i nurkowania, El Gouna – usytuowana nad kanałami, na wzór Wenecji, a także Sahl Hasheesh – zaprojektowany jako zrównoważony kurort z luksusowymi rezydencjami. Z kolei Soma Bay kusi wczasowiczów spokojem, ekskluzywnymi centrami spa i wellness, różnorodnymi sportami wodnymi oraz jednym z najlepszych pól golfowych w regionie (Somabay Golf).
ATRAKCJE SYNAJU
Szarm el-Szejk (Sharm El Sheikh) w południowej części półwyspu Synaj nazywany jest „perłą egipskich kurortów”. Sławę swą zawdzięcza położeniu nad czystym, mieniącym się wszystkimi odcieniami błękitu Morzem Czerwonym, z pięknym podwodnym światem koralowców i mnóstwem bajecznie kolorowych ryb. Piaszczyste plaże Synaju ściągają spragnionych słońca turystów. Oprócz pięknych krajobrazów czekają na nich tutaj najwyższej klasy hotele z ofertą all inclusive, liczne bary i restauracje oraz lokalne sklepy z pamiątkami.
W centrum kurortu, przy SOHO Square, znajduje się wysadzana palmami promenada z fontannami, ciesząca się powodzeniem do późnej nocy. Stąd można się wybrać na rejs łodzią ze szklanym dnem, wycieczkę quadami do Kolorowego Kanionu (Coloured Canyon), aby zachwycić się pustynnym krajobrazem i fantazyjnymi formacjami skalnymi, pojechać do Klasztoru św. Katarzyny (Dayr al-Qiddīsa Katrīn) i wejść na Górę Mojżesza (Synaj, Dżabal Musa, Gebel Musa – 2285 m n.p.m.) lub odwiedzić centrum nurkowe w Naama Bay, z łatwym dostępem do raf.
Również pobliski Park Narodowy Ras Muhammad zachwyca rafami koralowymi i doskonałymi warunkami do nurkowania. Położony jest 12 km od Szarm el-Szejk, na południowym krańcu półwyspu Synaj, z widokiem na Zatokę Sueską (Khalīj as-Suways) i zatokę Akaba (Khalīj al-ʿAqaba). Obejmuje wyspy Tiran (Jazīrat Tīrān) i Sanafir (Jazīrat Ṣanafir), leżące przy wejściu do strategicznej Cieśniny Tirańskiej (Maḍīq Tīrān). Cieśnina ta łączy Morze Czerwone z zatoką Akaba, nad którą znajdują się główny port Izraela, Ejlat, i Jordanii – Akaba.
GÓRA MOJŻESZA i KLASZTOR ŚW. KATARZYNY
Zlokalizowany w górach półwyspu Synaj Klasztor św. Katarzyny Aleksandryjskiej to jedno z najważniejszych miejsc chrześcijaństwa. Wzniesiono go u podnóża góry Synaj (utożsamianej z biblijną górą Horeb), gdzie według tradycji pasącemu owce Mojżeszowi w gorejącym krzewie ukazał się Bóg, który zapowiedział, że wyprowadzi on swój lud z niewoli egipskiej, oraz wręczył mu kamienne tablice z Dekalogiem.
Pierwszą prymitywną kaplicę wotywną w tym miejscu zbudowano w 328 r. z rozkazu św. Heleny (ok. 248–329), matki rzymskiego cesarza Konstantyna I Wielkiego (274–337). Klasztor wraz z Bazyliką Przemienienia Pańskiego powstał ok. 530 r., za panowania cesarza Justyniana I Wielkiego (482–565). Później otoczono go zachowanym do dziś murem obronnym. Obecnie jest to jeden z najstarszych nieprzerwanie działających klasztorów chrześcijańskich.
Odwiedziny w Klasztorze św. Katarzyny i wejście na Górę Mojżesza dla obejrzenia wschodu słońca to przeżycie bardziej duchowe niż sportowe. Wyrusza się nocą, a trasa zajmuje 2–3 godz. Zwykle korzysta się z dłuższego, łagodniejszego podejścia. Mniej sprawni turyści mogą podjechać na wielbłądach prowadzonych przez Beduinów. Ambitniejsi wspinają się wąską ścieżką prowadzącą po kamiennych „schodach pokutnych” wykutych przed wiekami przez mnichów.
Tuż przed świtem wokół kapliczki na szczycie gromadzą się pielgrzymi i turyści z całego świata. Gdy nad ciągnącymi się po horyzont grzbietami gór Synaju wschodzi słońce, skały zmieniają kolor z ciemnoszarego na różowozłoty. To chwila skupienia i milczenia.
Przed schodzącymi ze szczytu pustynia odsłania swoją surową urodę. Zmęczenie miesza się z poczuciem uczestnictwa w czymś ponadczasowym – wędrówce śladami biblijnej tradycji i historii.
PODWODNE PRZYGODY
Nurkowanie w Egipcie to okazja do spotkania z jednym z najpiękniejszych podwodnych światów na Ziemi. Morze Czerwone zachwyca krystaliczną widocznością, ciepłą wodą i rafami, które często zaczynają się tuż przy brzegu.
Egipt to idealne miejsce na nurkowanie. Nawet bez doświadczenia i umiejętności pływania można podziwiać podwodny świat pod okiem profesjonalnego instruktora.
Do klasyki należy wspomniany Ras Muhammad na południu Synaju – park narodowy z pionowymi ścianami raf, ławicami ryb i rekinami rafowymi. Dahab przyciąga legendarną Blue Hole – miejscem wymagającym doświadczenia, ale oferującym niezwykłe wrażenia. W okolicach Hurghady, El Gouny i Szarm el-Szejk popularne są łatwo dostępne rafy oraz wraki, z najsłynniejszym SS Thistlegorm – brytyjskim statkiem handlowym zatopionym przez Niemców w październiku 1941 r.
Bardziej spektakularne wrażenia czekają na miłośników podwodnych przygód na południu, w rejonie Marsa Alam: na Elphinstone Reef (Sha’ab Abu Hamra) i w okolicy Wysp Braci (Dżuzur al-Ichwa, Brothers Islands). To tu spotkać można rekiny młoty i manty.
Egipt oferuje nurkowanie dla każdego: od początkujących po zaawansowanych, zawsze w scenerii intensywnych kolorów i bogatego podwodnego życia, które trudno porównać z jakimkolwiek innym.
„EGIPSKIE MALEDIWY”
Na samym południu egipskiego wybrzeża Morza Czerwonego, z dala od kurortowego zgiełku Hurghady i Szarm el-Szejk leży kolejne miejsce, które burzy wyobrażenia o Egipcie jako krainie oferującej wyłącznie pustynię i starożytne ruiny. Miejscowość Hamata i Park Narodowy Wadi El Gemal, a w nim kilka piaszczystych wysepek archipelagu Qulaan, to pejzaż jak z pocztówki: biały piasek drobny niczym puder, turkusowa woda i laguny tak płytkie, że łodzie zdają się unosić w powietrzu. Właśnie dlatego to miejsce nazywa się „egipskimi Malediwami” – choć wciąż pozostaje niemal nieznane masowej turystyce.
Hamata to niewielka osada położona ok. 120 km na południe od Marsa Alam, przy granicy z Sudanem. Nie ma tutaj wielkich hoteli, centrów handlowych ani promenad. Są za to cisza, spokój i pustynia schodząca wprost do morza. To stąd wyruszają łodzie na dziewiczy archipelag Qulaan.
Pierwsze wrażenie po dopłynięciu jest niemal nierzeczywiste. Kolory układają się warstwami: mlecznobiały piasek, seledynowa płycizna, intensywny turkus laguny i granat otwartego morza. Woda ma tu często zaledwie kilkadziesiąt centymetrów głębokości i temperaturę jak podczas kąpieli w wannie. Nie ma infrastruktury turystycznej – żadnych hoteli, barów ani pomostów. Tylko natura w czystej postaci.
Qulaan to raj dla miłośników snorkelingu. Rafy koralowe zaczynają się niemal przy samej plaży. Wystarczą maska i rurka, żeby zobaczyć ławice kolorowych ryb rafowych: papugoryb i błazenek, płaszczki sunące nad piaszczystym dnem, a czasem także żółwie morskie. Co ważne – rafy są tutaj w znakomitym stanie, co zawdzięczają właśnie temu, że miejsce pozostaje poza głównym nurtem turystycznym.
Wyspy Qulaan otaczają rzadkie w Egipcie mangrowce. Te niezwykłe, rosnące w słonej wodzie drzewa stanowią naturalny filtr ekosystemu i schronienie dla ptaków oraz młodych ryb. Nad archipelagiem krążą czaple, rybitwy i kormorany.
Dotrzeć tu można wyłącznie łodzią wypływającą z Hamaty lub z Marsa Alam w ramach wycieczki zorganizowanej. Zazwyczaj obejmuje ona rejs po archipelagu Qulaan, snorkeling przy rafach, czas wolny na jednej z wysp i prosty lunch na łodzi lub na plaży. Obowiązują ścisłe zasady ochrony przyrody: nie wolno zabierać muszli, niszczyć raf ani zostawiać śmieci. Odwiedzający mają tutaj szansę zobaczyć m.in. rzadkie ptaki, żółwie morskie, delfiny czy diugonie przybrzeżne.
Hamata i wyspy Qulaan pokazują zupełnie inne oblicze kraju faraonów. To Egipt dziki, naturalny i niemal dziewiczy, gdzie zamiast piramid są laguny, a zamiast świątyń – rafy koralowe.
Jeśli ktoś szuka miejsca, w którym Morze Czerwone wygląda jak z marzeń o tropikalnym raju, a jednocześnie chce uciec od masowej turystyki, „egipskie Malediwy” stanowią jeden z najlepiej strzeżonych sekretów kraju.
Landscape with three corners fayrouz beach in Marsa Alam, Egypt
OAZY SAHARY
Poza klasycznym szlakiem piramid i świątyń oraz kurortów Morza Czerwonego rozciąga się Egipt niemal nieznany masowej turystyce. W głębi Sahary kryją się oazy Siwa, Bahariya i Ad-Dachila (Ad-Dachla, Dakhla) – zielone enklawy, które od tysięcy lat umożliwiały przetrwanie na pustyni. Dziś należą do najciekawszych atrakcji turystycznych kraju faraonów, łącząc spektakularne krajobrazy, starożytne zabytki oraz autentyczną kulturę lokalnych społeczności.
Usytuowana 300 km na południe od wybrzeża Morza Śródziemnego, przy zachodniej granicy Egiptu, oaza Siwa („Kraina Palm”) przez stulecia pozostawała niemal całkowicie odcięta od świata. Otoczona wydmami Wielkiego Morza Piasku (Bahr ar-Rimal al-Azim), do dziś zachowała własny charakter, osobny język i tradycje odmienne od reszty kraju.
Krajobraz Siwy tworzą rozległe gaje palmowe, słone jeziora oraz ponad 200 naturalnych źródeł, z których część ma właściwości mineralne. Najsłynniejsze z nich to tzw. Źródło Kleopatry (Ajn Dżuba). Według lokalnej legendy miała tu zażywać kąpieli dla odnowy ciała i ducha sama królowa egipska.
Jeden z najważniejszych symboli oazy stanowi forteca Shali Ghadi – gliniana cytadela z początku XIII w., wzniesiona na skalnym wzgórzu. Z jej ruin roztacza się szeroka panorama Siwy i otaczającej ją pustyni. Okoliczne tereny przyciągają również miłośników przygód, a do największych atrakcji należą safari po wydmach samochodami z napędem na cztery koła, noclegi na pustyni oraz wyprawy w głąb Wielkiego Morza Piasku.
Znacznie mniej znana, lecz równie fascynująca jest oaza Ad-Dachila, położona w sercu Pustyni Libijskiej, ok. 350 km od żyznej Doliny Nilu (Wadi an-Nil). To rozległy obszar obejmujący kilkanaście niewielkich osad otoczonych palmami, gorącymi źródłami oraz pozostałościami osadnictwa z czasów faraońskich, rzymskich i wczesnochrześcijańskich (koptyjskich).
Jedną z tutejszych atrakcji stanowi zwiedzanie starej dzielnicy miasteczka Mut. Na turystów czekają antyczne ruiny świątyń i kościołów oraz plątanina średniowiecznych uliczek, w której trudno się nie zgubić. Miłośnicy natury mogą się wykąpać w naturalnych jeziorkach oraz gorących źródłach, a dla szukających przygód przygotowano ciekawe szlaki trekkingowe lub inne aktywności, jak jazda wielbłądem czy quadem po pustynnych wydmach.
Oprócz bogatej historii i naturalnych skarbów oaza słynie z tradycyjnych produktów regionalnych. Jej mieszkańcy z zamiłowaniem zajmują się tkactwem, haftem i garncarstwem oraz uprawą palmy daktylowej i oliwek.
Przez stulecia Ad-Dachila pozostawała niemal całkowicie odizolowana. Dopiero w latach 80. XX w. wybudowano tzw. Wielką Pętlę Pustynną, łączącą zachodnie oazy z resztą kraju. Dzięki temu region stopniowo otwiera się na turystów, wciąż jednak zachowuje autentyczny, niespieszny rytm życia i surowe piękno pustynnego krajobrazu.
Jednym z najciekawszych cudów natury w Egipcie jest Park Narodowy Białej Pustyni (Sahara el Beyda), położony na Pustyni Zachodniej, na południe od oazy Bahariya. Nad pustynnym płaskowyżem górują dziwacznie ukształtowane kredowe szczyty i ogromne głazy.
Oazy Sahary pokazują Egipt jako kraj kontrastów, gdzie w cieniu palm spotykają się natura, historia i cisza pustyni. To propozycja dla podróżników szukających czegoś więcej niż zabytków i plaż: przestrzeni, autentyczności i doświadczania prawdziwego pustynnego świata.
STATKIEM PO NILU – PODRÓŻ PRZEZ HISTORIĘ
Rejs statkiem wycieczkowym po Nilu to klasyczny już sposób eksplorowania Egiptu, który opisała m.in. Agata Christie (1890–1976) w słynnej powieści kryminalnej Śmierć na Nilu (1937 r.). Trasa Luksor–Asuan prowadzi przez serce dawnego imperium faraonów.
Z pokładu statku można obserwować codzienne funkcjonowanie wiosek, ludzi pracujących na polach trzciny cukrowej i świątynie wyrastające nagle z pustyni. Każdy przystanek to wkroczenie do innej epoki: Edfu, Kom Ombo, Esna.
Rejs po Nilu nie jest zwykłą wycieczką. To podróż wzdłuż rzeki, która przez tysiąclecia wyznaczała rytm życia cywilizacji faraonów. Z pokładu statku Egipt odsłania się powoli, bez pośpiechu, tak, jak widzieli go jego dawni mieszkańcy.
Klasyczna trasa rejsu obejmuje najważniejsze stanowiska archeologiczne starożytnego Egiptu. To właśnie ten odcinek Nilu stanowił polityczny, religijny i symboliczny kręgosłup państwa faraonów.
Podróż trwa kilka dni. Rozpoczyna się w Luksorze, czyli dawnych Tebach – stolicy Egiptu w okresie Nowego Państwa (XVI–XI w. p.n.e.). Miasto nazywane jest „największym muzeum świata pod gołym niebem”, i nie ma w tym przesady.
TEOLOGIA ZAPISANA W KAMIENIU
Zwiedzanie zaczyna się zazwyczaj od kompleksu świątyń w Karnaku – największego zespołu sakralnego starożytnego świata. To całe miasto bogów, rozbudowywane przez niemal 1,5 tys. lat. Niesamowite wrażenie robi monumentalna Wielka Sala Hypostylowa z lasem 134 niebosiężnych kolumn z piaskowca. Hieroglify opowiadają w niej dzieje bitew, procesji i boskich rytuałów.
Nieopodal znajduje się Świątynia Luksorska (Świątynia Narodzin Amona), połączona z Karnakiem Aleją Sfinksów o długości ok. 3 km. To tutaj odbywały się najważniejsze ceremonie religijne, w tym święto Opet – rytualne odnowienie boskiej władzy faraona, jeszcze silniej łączące go z Amonem-Re, głównym egipskim bóstwem.
Po drugiej stronie Nilu zaczyna się zupełnie inny świat – kraina zmarłych. Dolina Królów (Biban al-Muluk) skrywa grobowce władców XVIII, XIX i XX dynastii Nowego Państwa. Wykute głęboko w skale korytarze prowadzą do komór grobowych pokrytych barwnymi reliefami przedstawiającymi podróż duszy faraona do zaświatów. To właśnie tutaj brytyjski archeolog i egiptolog Howard Carter (1874–1939) odkrył w 1922 r. niemal nienaruszony grób Tutanchamona, młodego i niezbyt ważnego mniej więcej 18-letniego faraona. Wydarzenie to na zawsze zmieniło archeologię i wyobrażenie świata o starożytnym Egipcie.
W niewielkiej odległości od Doliny Królów i sąsiedniej Doliny Królowych (Biban al-Harim, Biban El-Malikat) znajduje się Świątynia Hatszepsut w Deir el-Bahari (Ad-Dajr al-Bahri), zwana „Świątynią Milionów Lat” – elegancka, tarasowa budowla sakralna u stóp naturalnej skalnej ściany. Od stuleci podróżnicy podziwiają też pobliskie Kolosy Memnona – dwa gigantyczne posągi strażnicze dawnej świątyni faraona Amenhotepa III z XVIII dynastii (z XIV w. p.n.e.).
Po opuszczeniu Luksoru statek kieruje się na południe. Jeden z pierwszych przystanków stanowi Esna, miasto znane z doskonale zachowanej świątyni boga Chnuma – opiekuna źródeł Nilu i garncarza, który według egipskich wierzeń lepił ludzi na swoim niebiańskim kole garncarskim. Świątynia znajduje się kilka metrów poniżej poziomu współczesnego miasta, co doskonale obrazuje, jak warstwy historii nakładają się tu na siebie. Jej sufit, zdobiony barwnymi reliefami pochodzącymi w dużej mierze z czasów ptolemejskich i rzymskich, przedstawiającymi znaki zodiaku, planety i konstelacje, zachował intensywne kolory mimo upływu ponad 2 tys. lat.
Edfu to jedno z najważniejszych miejsc na trasie rejsu. Tutejsza świątynia Horusa to najlepiej zachowany staroegipski obiekt sakralny. Wzniesiona w epoce ptolemejskiej (w latach 237–57 p.n.e.), niemal w całości przetrwała w pierwotnej formie. Jej masywne pylony, reliefy przedstawiające walkę Horusa z Setem oraz inskrypcje opisujące rytuały świątynne stanowią bezcenne źródło wiedzy o religii starożytnego Egiptu. To właśnie tutaj archeolodzy mogą „czytać” świątynię jak podręcznik teologii sprzed ponad 2 tys. lat.
Nietypowym przystankiem jest Kom Ombo, miasto usytuowane ok. 50 km na północ od Asuanu. To właśnie tu znajduje się jedyna w Egipcie świątynia o idealnie symetrycznym układzie, poświęcona jednocześnie dwóm bóstwom: Sobkowi – bogowi krokodyli, sił chaosu i płodności, oraz Horusowi Starszemu – bóstwu nieba, ochrony i królestwa. Reliefy w Kom Ombo przedstawiają m.in. starożytne narzędzia chirurgiczne i sceny medyczne, co czyni to miejsce wyjątkowym świadectwem praktycznej wiedzy Egipcjan. W pobliżu mieści się placówka muzealna z mumiami krokodyli, przypominająca o kulcie tych zwierząt.
NIEDOKOŃCZONY OBELISK
Asuan to najbardziej malowniczy etap rejsu. Nil zwęża się i opływa granitowe wyspy, a światło nabiera niemal złotego odcienia. To tutaj Egipt styka się z Nubią – historyczną krainą o odrębnej kulturze i własnych tradycjach. Najważniejsze zabytki Asuanu to Świątynia Izydy na wyspie File oraz tzw. Niedokończony Obelisk – znajdujący się w dawnym kamieniołomie i mierzący blisko 42 m długości gigantyczny blok granitu, który pękł podczas obróbki i odsłonił tajniki pracy starożytnych kamieniarzy. Warto wybrać się na koronę Wielkiej Tamy Asuańskiej, symbolu nowoczesnego Egiptu i ingerencji człowieka w naturalny bieg rzeki. Polecam rejs feluką, tradycyjną łodzią z trójkątnym żaglem, wokół wyspy Elefantyna i Wyspy Kitchenera (Dżazirat an-Nabatat). Dzięki niemu można zobaczyć Nil w jego najbardziej poetyckiej odsłonie.
The temple of Abu Simbel in Egypt
ABU SIMBEL – POLSKI ŚLAD PROF. KAZIMIERZA MICHAŁOWSKIEGO
Z Asuanu wielu turystów wyrusza na wycieczkę do Abu Simbel (ok. 290 km na południe) – monumentalnych świątyń Ramzesa II i jego żony Nefertari (ok. 1295–1255 p.n.e.). Wykute w litej skale, miały onieśmielać i demonstrować potęgę Egiptu na południowych rubieżach imperium.
Budowa Wielkiej Tamy Asuańskiej w latach 60. XX w. zagroziła zalaniem bezcennych zabytków Nubii. Dzięki międzynarodowej akcji ratunkowej UNESCO, współtworzonej przez polskiego egiptologa i prekursora nubiologii prof. Kazimierza Michałowskiego (1901–1981), jednego z najwybitniejszych archeologów XX w. i twórcy polskiej szkoły archeologii śródziemnomorskiej, świątynie Abu Simbel zostały przeniesione i uratowane przed zalaniem wodami sztucznego zbiornika – Jeziora Nasera (Nubia, Buhajrat Nasir). Aby to uczynić, świątynie pocięto na ponad tysiąc bloków, z których każdy ważył do 30 t, a następnie przeniesiono o 65 m wyżej i 200 m dalej, zachowując pierwotną orientację względem słońca – tak, aby dwa razy w roku (ok. 22 lutego i 22 października) promienie nadal oświetlały posągi bogów we wnętrzu.
Była to operacja bez precedensu – połączenie nauki, inżynierii i międzynarodowej współpracy – do dziś uznawana za jedno z największych osiągnięć konserwatorskich w historii. Dzięki niej Abu Simbel stało się symbolem ochrony światowego dziedzictwa.
MIĘDZY HISTORIĄ A PRZYSZŁOŚCIĄ
Współczesny Egipt inwestuje w turystykę, infrastrukturę i ochronę dziedzictwa. Powstają nowe kurorty nad Morzem Śródziemnym, rozwijane są projekty ekologiczne, a archeolodzy niemal co roku ogłaszają kolejne odkrycia – od „złotego miasta Luksoru”, na które natrafiono w 2020 r., po nowe grobowce w Sakkarze (odnalezione w latach 2018–2025).
W kraju faraonów poczyniono znaczące inwestycje, związane m.in. z odnową i udostępnieniem stanowisk archeologicznych oraz otwarciem nowych muzeów i hoteli. Do najważniejszych wydarzeń należą ponowne otwarcie Muzeum Grecko-Rzymskiego w Aleksandrii (2023 r.), renowacja Wielkiej Sali Hypostylowej w Karnaku (2024 r.), a także inauguracja wspomnianego już Wielkiego Muzeum Egipskiego w Gizie (2025 r.).
Nad zatoką Soma na zachodnim wybrzeżu Morza Czerwonego, ok. 50 km na południe od Hurghady, powstaje całkiem nowy projekt: Marassi Red Sea – wielki kompleks turystyczny, który swoim rozmachem ma przyćmić wszystkie miejscowości w tym rejonie Egiptu. Za ok. 18 mld EUR przy piaszczystej plaży powstaną m.in. luksusowe hotele, pływające kabiny noclegowe, mariny, sztuczne laguny, kilkaset sklepów, dziesiątki restauracji oraz przestrzenie rekreacyjne, które mają stworzyć nową jakość wypoczynku nad Morzem Czerwonym.
Przy coraz większej dbałości o ochronę środowiska kraj faraonów daje również wiele możliwości osobom poszukującym przyjaznych form kontaktu z przyrodą, zainteresowanych dziedzictwem kulturowym i historycznym oraz lokalnymi społecznościami. Wielu touroperatorów oferuje obecnie pakiety obejmujące pobyty w ekologicznych obiektach noclegowych i wspieranie małych, lokalnych przedsiębiorstw.
RAMKA
PRZY WJEŹDZIE DO EGIPTU
Szczegółowe wymagania wjazdowe (stan na 2026 r.):
- paszport ważny co najmniej 6 miesięcy od planowanej daty powrotu,
- wiza dostępna po przylocie lub online (opłata za wizę jednokrotną: 25 USD; opłata za wizę wielokrotną: 60 USD; wizy turystyczne wydawane są na 30 dni).
Brak szczególnych wymagań dotyczących szczepień.
Przed wykupieniem wycieczki do kraju faraonów należy zapoznać się z aktualnymi informacjami na oficjalnej stronie Ministerstwa Spraw Zagranicznych RP: www.gov.pl/web/egipt/idp.
Grzegorz Micuła
