Tomasz Michałowski
« Egipt (po arabsku Miṣr), kraj pełen tajemnic i skarbów antycznej cywilizacji, stanowi fascynujące tło dla opowieści o historii i kulturze, której nie da się porównać z żadną inną. Kair i Aleksandria, dwa z jego miast, są prawdziwymi klejnotami w koronie tej pełnej zabytków arabskiej republiki. Skrywają one w sobie niezliczone cuda, przyciągające badaczy, archeologów i turystów z całego świata. »
Bliskie okolice Kairu (Al-Qāhirah), stolicy kraju, słyną z monumentalnych piramid w Gizie, na czele z Piramidą Cheopsa (Wielką Piramidą) – najstarszym z siedmiu cudów starożytnego świata, powstałym ok. 2550–2570 lat p.n.e. Odwiedzając największe miasto Bliskiego Wschodu, można też oglądać niezwykłe skarby starożytnego Egiptu w Wielkim Muzeum Egipskim (położonym pomiędzy piramidami w Gizie a Kairem), Muzeum Egipskim i Narodowym Muzeum Cywilizacji Egipskiej czy zwiedzać cytadelę Kairską (cytadelę Saladyna) stanowiącą znakomity przykład wojskowej architektury średniowiecznego Egiptu. Wizyta w tym miejscu to podróż w czasie, z której każdy wraca zmieniony.
Ale wycieczka po Egipcie to nie tylko Kair. Aleksandria (Al-Iskandarijja), kiedyś ważne centrum nauki i kultury, nadal fascynuje swoją bogatą historią. Niezwykła Biblioteka Aleksandryjska, której dokładna lokalizacja jest nieznana, cytadela Kajtbaja czy teatr rzymski są tylko niektórymi z zabytków, które zachwycają dziejami i unikatowością.
Polska, choć położona tysiące kilometrów od starożytnej ziemi faraonów, także ma swój udział w dziedzictwie Egiptu za sprawą prac prof. Kazimierza Michałowskiego (1901–1981), cenionego archeologa, egiptologa i historyka sztuki, twórcy polskiej szkoły archeologii śródziemnomorskiej i prekursora nubiologii. Dokonane przez niego odkrycia nie tylko wzbogaciły naszą wiedzę o starożytnym Egipcie, lecz także na trwałe wpisały się w światową naukę.
Zapraszamy do podróży po tych niesamowitych miejscach, które są świadkami niezwykłych dziejów. Przygotujcie się na wspaniałe spotkanie z historią. Tego nie da się zapomnieć!
Oczami Sfinksa – podróż po piramidach w Gizie
Piramidy w Gizie należą do najbardziej ikonicznych i tajemniczych zabytków na świecie. Te majestatyczne budowle w pobliżu Kairu stanowią świadectwo wielkości cywilizacji starożytnego Egiptu. To nie tylko archeologiczny skarb, lecz także nieustające źródło fascynacji i zagadek. Ogrom i precyzja budowy piramid w Gizie to bez wątpienia jedno z największych osiągnięć antycznego świata. Od stuleci inspirowały one twórców teorii spiskowych i niekonwencjonalnych hipotez, takich jak koncepcje o obcych cywilizacjach czy starożytnej technologii.
Przez wieki piramidy w Gizie były wykorzystywane jako źródło materiałów budowlanych przez mieszkańców Kairu i innych pobliskich miast. W rezultacie wiele z nich straciło swój pierwotny wygląd, a niektóre zostały poważnie zniszczone. Obecnie na terenie kompleksu znajduje się dziewięć piramid, z których najbardziej znane to Piramida Cheopsa (Wielka Piramida), Piramida Chefrena oraz Piramida Mykerinosa.
Piramida Cheopsa jest jednym z siedmiu cudów starożytnego świata, jedynym, który przetrwał do naszych czasów. To również najstarsza z siedmiu konstrukcji, powstała ok. 2550–2570 lat p.n.e.
Wielka Piramida jest największą piramidą w Gizie. Pierwotnie miała ona wysokość ok. 146,6 m (obecnie 138,5 m). Przez wiele stuleci była też najwyższą budowlą na świecie.
Wzniesienie piramid to przykład geniuszu inżynieryjnego. Szacuje się, że do budowy Wielkiej Piramidy zużyto ponad 2,3 mln bloków kamiennych, każdy ważący średnio ok. 2,5 t. Większość z nich zbudowana jest z piaskowca. Z kolei komory znajdujące się we wnętrzu budowli wykonano z granitu. Niektóre bloki granitowe ważą nawet blisko 80 t.
Obecnie naukowcy szacują, że w ciągu mniej więcej 23 lat przy budowie Piramidy Cheopsa pracowało ok. 5 tys. stałych wykwalifikowanych robotników, zajmujących się wydobyciem kamienia, jego transportem oraz układaniem bloków skalnych. Do tego dochodziło od 15 do 20 tys. ludzi wykonujących zadania pomocnicze, takie jak budowa ramp, po których wciągano bloki skalne, wytwarzanie potrzebnych narzędzi, mieszanie zaprawy czy wreszcie gotowanie i dbanie o ubrania robotników. Z tej liczby mniej więcej 5 tys. osób pobierało stałą pensję, resztę stanowili robotnicy sezonowi.
Piramida Chefrena została zbudowana przez faraona Chefrena, syna Cheopsa. To druga co do wielkości piramida w Gizie – pierwotnie 143,5-metrowa, a obecnie mająca 136,4 m. Choć jest nieco niższa od Wielkiej Piramidy, wydaje się z nią równa (a nawet wyższa!), gdyż wybudowano ją na wyższym terenie. Wewnątrz budowli znajdują się systemy korytarzy i komór grobowych. Jeden z najbardziej znanych elementów piramidy Chefrena stanowi Wielki Sfinks, majestatyczna, posągowa figura o kształcie leżącego lwa z twarzą faraona (prawdopodobnie Chefrena).
Trzecia, najmniejsza z trzech głównych piramid w Gizie, piramida Mykerinosa jest grobowcem faraona Mykerinosa, który był synem Chefrena i wnukiem Cheopsa. Pomimo swojego mniejszego rozmiaru (pierwotnie 65,5 m, aktualnie 61 m), wyróżnia się ona elegancją i precyzją wykonania. Wewnątrz budowli znajdują się systemy korytarzy i komory grobowe.
W Gizie równie imponujący jak piramidy jest wspomniany już słynny posąg Sfinksa. To jeden z najbardziej rozpoznawalnych zabytków na świecie. Posąg mierzy 20 m wysokości i ok. 73 m długości. Umiejscowiony jest on w pobliżu piramidy Chefrena i zdaniem wielu naukowców przedstawia wizerunek tego faraona. Sfinks w Egipcie to symbol władzy, tajemnicy, mądrości i wiedzy.
Poradnik zwiedzania piramid
Piramidy w Gizie, nie bez powodu zaliczane do cudów świata, są jednym z najbardziej pociągających miejsc na ziemi. Aby w pełni zrozumieć ich niepowtarzalny urok, warto zaplanować swój wyjazd tak, aby móc cieszyć się nimi bez pośpiechu. Oto kilka praktycznych wskazówek, które pomogą w tej przygodzie.
Polecam zatrzymanie się na noc w Gizie, w pobliżu piramid. To daje nie tylko wygodę i łatwy dostęp do atrakcji, lecz także możliwość podziwiania niesamowitych krajobrazów zarówno w dzień, jak i w nocy. Widok piramid oświetlonych w ciemności jest naprawdę magiczny i warto zarezerwować czas, aby tego doświadczyć.
Najlepszy moment na rozpoczęcie zwiedzania to wczesny poranek, tuż po otwarciu kas – ok. 7.30. W pierwszych godzinach jest najczęściej mniej ludzi, co pozwala na spokojne zwiedzanie i robienie zdjęć bez tłumów w tle. W tym czasie promienie porannego słońca oświetlają piramidy w niezwykle malowniczy sposób, co tworzy idealne warunki do fotografowania.
Już po godz. 9.00, aż do zamknięcia, miejsce to przyciąga tłumy turystów. Zwiedzanie może stać się wtedy mniej komfortowe z powodu dużego natężenia ruchu i nagabujących miejscowych oferujących pamiątki lub usługi, takie jak przejażdżki na wielbłądach czy koniach.
Cytadela Kairska. Twierdza, która czuwa nad pustynią
Cytadela w Kairze, znana również jako cytadela Saladyna, to jedno z najważniejszych historycznych i turystycznych miejsc w Egipcie. Ten okazały zabytek militarny, wzniesiony w latach 1176–1183 na polecenie słynnego muzułmańskiego władcy Saladyna (1138–1193), jest jednym z najlepiej zachowanych przykładów średniowiecznej architektury wojskowej. Twierdzę postawiono na wzgórzu Mukattam (182 m n.p.m.) w południowo-wschodniej części Kairu, skąd można obserwować całe miasto i jego okolice. To strategiczne usytuowanie miało olbrzymie znaczenie militarne.
Cytadela składa się z kilku znaczących budynków, w tym meczetów, pałaców i muzeów, które oferują różnorodne doświadczenia dla zwiedzających. Wśród najważniejszych tutejszych obiektów znajduje się Meczet Muhammada Alego, nazywany „najbardziej tureckim w Kairze”, jeden z najbardziej rozpoznawalnych symboli egipskiej stolicy. Wybudowano go w latach 1830–1848. Znany jest on też jako Meczet Alabastrowy ze względu na intensywne zdobienia alabastrem.
Inne godne uwagi miejsce na terenie cytadeli stanowi Meczet An-Nasira Muhammada, zbudowany w pierwszej połowie XIV stulecia. Turyści z całego świata fascynują się jego architekturą i pięknem zdobień. Na wzgórzu znajduje się także Pałac Al-Gawhara, który został wzniesiony w 1814 r. przez paszę, wicekróla Egiptu Muhammada Alego (1769–1849), często nazywanego przez historyków twórcą potęgi tego kraju. Pałac Al-Gawhara, określany też mianem Pałacu Diamentów, pełnił wiele funkcji, m.in. służył jako rezydencja państwowa.
W głębi cytadeli mieści się stary zbiornik wodny znany jako Studnia Józefa (Bir Yusuf). Według legendy ta 85-metrowa studnia została zbudowana przez Józefa (znanego z biblijnej opowieści o Józefie i jego braciach), który przewidział siedem lat suszy. Choć prawda historyczna jest inna, powstały z polecenia Saladyna zbiornik dostarczał wodę do cytadeli przez stulecia.
Niezwykłe są także napoleońskie działa zainstalowane w cytadeli w XIX w. – jedne z niewielu na świecie, które zachowały oryginalne lawety. Armat tych używano do rozpędzania chmur, co miało pomóc zapobiegać powodziom.
Cytadela Kairska była świadkiem licznych historycznych wydarzeń i zmian. Do najbardziej krwawych zdarzeń doszło tu w marcu 1811 r., kiedy miała miejsce masakra blisko 500 mameluków (z arab. mamlūk – niewolnik). Zostali oni zaproszeni na ucztę przez paszę Muhammada Alego i zginęli bezbronni w przygotowanej przez niego zasadzce. Pozwoliło to Muhammadowi na przejęcie kontroli nad Egiptem.
Cytadela Saladyna to miejsce, gdzie historia i kultura spotykają się z architekturą, tworząc niezapomniane wrażenia dla każdego, kto odwiedza tę historyczną twierdzę. Od momentu jej utworzenia stanowiła ona nie tylko ważne centrum militarne, lecz także siedzibę rządzących Egiptem. Dopiero w drugiej połowie XIX w., kiedy zdecydowano się rządzić z nowo powstałego Pałacu Abdeen, cytadela straciła swoje znaczenie polityczne.
Dzisiaj stanowi jeden z najcenniejszych skarbów Egiptu, przyciągający turystów z całego świata, chcących poczuć atmosferę średniowiecza i podziwiać wspaniałą architekturę. Cytadela Kairska jest miejscem, które oferuje nie tylko żywą lekcję historii, lecz także przepiękne panoramy. Ze względu na swoje położenie zapewnia zwiedzającym niesamowite widoki na Kair i Gizę.
Muzeum Kairskie. Brama do starożytnego Egiptu
Muzeum Egipskie w Kairze (Muzeum Kairskie), jeden z najważniejszych skarbów Egiptu i prawdziwy klejnot na światowej mapie turystyki, to nie tylko brama do starożytnego Egiptu, lecz także portal do innego wymiaru. Jest to miejsce, które przenosi nas w czasie, pozwala doświadczyć majestatu faraonów i wprowadza w rolę odkrywców i badaczy dawno zapomnianego świata. Skarby starożytnych cywilizacji, które zapełniają jego sale, poruszają zmysły, odsłaniają tajemnice przeszłości i umożliwiają zrozumienie, dlaczego Egipt od wieków fascynuje ludzkość. W Muzeum Kairskim historia staje się żywa.
Ogromna liczba zgromadzonych eksponatów (ponad 160 tys. przedmiotów!) sprawia, że muzeum jest jednym z największych na świecie. Te różnorodne artefakty, datowane od prehistorii do czasów rzymskich, tworzą niepowtarzalną mozaikę historii i kultury Egiptu.
Główną atrakcję tego miejsca stanowi sala z grobowcami faraonów z czasów Starego Państwa – okresu w dziejach starożytnego Egiptu obejmującego lata ok. 2700–2180 p.n.e. Wśród licznych eksponatów jednym z najbardziej znanych i popularnych jest kolekcja skarbów z grobowca Tutanchamona (ok. 1341–1323 r. p.n.e.), w tym jego słynna złota maska, która należy do najbardziej rozpoznawalnych artefaktów z Muzeum Kairskiego. Została ona znaleziona na głowie mumii faraona. Wykonano ją ze złota i inkrustowano klejnotami. Maska stanowi symbol władzy i bogactwa faraona. Bogato zdobiony złoty tron Tutanchamona, również odkryty w jego grobowcu, jest kolejnym kluczowym eksponatem muzeum.
Muzeum Kairskie przechowuje szereg sarkofagów związanych z Tutanchamonem, w tym zewnętrzny, pięknie zdobiony sarkofag wykonany z czarnego granitu, który niegdyś zawierał trumnę faraona. Kolekcja biżuterii i skarbów należących do Tutanchamona obejmuje dodatkowo wyjątkowe przedmioty, takie jak złote naszyjniki, bransolety, kolczyki i pierścienie.
Oprócz pamiątek związanych z Tutanchamonem Muzeum Kairskie przechowuje wiele innych niezwykle cennych eksponatów. Jednym z nich jest posąg Chefrena, faraona z IV dynastii, z okresu Starego Państwa. Jest on wykonany z diorytu i przedstawia faraona siedzącego na tronie, z sokołem (symbolem egipskiego boga nieba Horusa, opiekuna monarchii egipskiej), którego skrzydła obejmują tył jego głowy.
Warto jednak pamiętać, że w Sali Tutanchamona, podobnie jak w Sali Mumii w Narodowym Muzeum Cywilizacji Egipskiej, obowiązuje całkowity zakaz fotografowania i filmowania. W ten sposób placówka muzealna chroni delikatne, starożytne eksponaty, a także podkreśla ich unikatowy charakter.
Zemsta faraona. Przenosiny mumii i seria nieszczęść w Egipcie
Oficjalnie zainaugurowane w kwietniu 2021 r. Narodowe Muzeum Cywilizacji Egipskiej w Kairze stanowiło odpowiedź na wyzwania pandemii COVID-19 i miało służyć ocaleniu krajowej turystyki, która ucierpiała w wyniku tej globalnej katastrofy. Otwarciu tego nowego muzeum towarzyszyło spektakularne show, transmitowane na żywo w telewizji, kosztujące miliony dolarów. Podczas „Złotej Parady Faraonów” przewieziono łącznie 22 mumie, w tym 18 królów i 4 królowe starożytnego Egiptu. Antyczni władcy zostali przetransportowani zgodnie z chronologicznym porządkiem ich panowania. Każda z mumii podróżowała na wyposażonym w specjalne amortyzatory udekorowanym pojeździe, otoczonym konwojem, w tym replikami rydwanów bojowych. Szczątki władców na czas przejazdu umieszczono w trumnach wypełnionych azotem. Samo wystawianie mumii na widok publiczny budzi w Egipcie duże kontrowersje. Wielu islamskich uczonych uważa, że zmarli powinni być traktowani z odpowiednim szacunkiem, a nie eksponowani w muzeach.
Po serii nieszczęść, które nawiedziły po paradzie Egipt, niektórzy zaczęli twierdzić, że jest to… zemsta faraona. Przepowiedziana klątwa miała dotknąć kraj po ogłoszeniu przeniesienia mumii, w tym faraona Ramzesa II (zwanego też Ramzesem Wielkim), na nowe miejsce. Faktycznie, niedługo po tym fakcie w Egipcie miała miejsce seria tragicznych wydarzeń: zaklinowanie statku Ever Given w Kanale Sueskim (w marcu 2021 r.), katastrofa kolejowa w mieście Tahta (w której zginęło 19 osób) oraz tragiczny wypadek budowlany z 18 ofiarami śmiertelnymi. Choć wiele osób mogłoby to przypisać po prostu pechowi, inni wiążą to ze starożytną klątwą, w którą wierzy wielu ludzi. Rzekomo inskrypcja wyryta na grobowcu Tutanchamona głosi: Śmierć nadejdzie na szybkich skrzydłach dla tych, którzy zakłócają spokój króla. Legendę tę podchwycili użytkownicy mediów społecznościowych, uznając zapowiedziane przeniesienie mumii za przyczynę tych katastrof. Klątwa rzucona na złodziei i archeologów miała przynosić pecha, chorobę lub śmierć każdemu, kto niepokoi szczątki władców starożytnego Egiptu.
Narodowe Muzeum Cywilizacji Egipskiej. Tajemnice mumii i artefaktów egipskich
Narodowe Muzeum Cywilizacji Egipskiej znajduje się w Starym Kairze. Składa się ono z eleganckich, niskich budynków zwieńczonych piramidą, rozrzuconych na rozległym terenie. W swoich zbiorach posiada nie tylko mumie, lecz także wszystkie istotne artefakty, sarkofagi i zdjęcia rentgenowskie wyjaśniające historię śmierci danego władcy. Mumie można podziwiać na wystawie w otwartej 18 kwietnia 2021 r. Sali Mumii. Pomieszczenie zostało zaprojektowane tak, aby zwiedzający poczuli się jak w prawdziwym grobowcu – przypomina słynną Dolinę Królów, gdzie pierwotnie spoczywała większość królów Egiptu (od faraona Totmesa I do Ramzesa XI). W sali jest całkowity zakaz fotografowania i filmowania, co ochrona skrupulatnie egzekwuje, włącznie z zabieraniem telefonów komórkowych i kasowaniem zdjęć oraz filmów.
W Narodowym Muzeum Cywilizacji Egipskiej każdy odwiedzający ma szansę zagłębić się w historię starożytnego Egiptu, poprzez odkrywanie nie tylko mistycznej aury mumii, lecz także bogactwa dziedzictwa tej cywilizacji. Zgromadzono tutaj aż 50 tys. artefaktów.
Wielkie Muzeum Egipskie otwiera swoje drzwi dla odkrywców historii
Kiedy piszę te słowa, na początku grudnia 2023 r., budowa Wielkiego Muzeum Egipskiego (Grand Egyptian Museum – GEM) w Gizie trwa już blisko 22 lata (kamień węgielny położono w lutym 2002 r.). Została ona zapoczątkowana jeszcze za prezydentury zmarłego w 2020 r. w Kairze Husniego Mubaraka i pochłonęła już ok. 1 mld dolarów. Wielkie Muzeum Egipskie jest nie tylko monumentalnym osiągnięciem, lecz także obietnicą otwarcia największego muzeum na świecie, mającego powierzchnię aż 81 tys. m².
Po pełnym otwarciu GEM stanie się niezaprzeczalnym centrum historii, archeologii i sztuki starożytnego Egiptu. Według szacunków ekspertów Wielkie Muzeum Egipskie będzie przyciągać rocznie ok. 8 mln turystów z każdego zakątka globu. W jego olbrzymich wnętrzach zgromadzono ponad 100 tys. artefaktów, z czego mniej więcej 20 proc. zostanie odsłoniętych przed światem po raz pierwszy!
Prawdziwy klejnot muzeum stanowi Galeria Tutanchamona ze wszystkimi skarbami słynnego faraona. Po raz pierwszy od odkrycia jego grobowca w listopadzie 1922 r. zwiedzający będą mieli okazję zobaczyć ok. 5 tys. eksponatów pochodzących z miejsca spoczynku słynnego władcy rządzącego starożytnym Egiptem w latach 1333–1323 p.n.e.!
Innymi bezcennymi skarbami są odrestaurowane łodzie słoneczne faraona Cheopsa oraz grobowiec jego matki – Hetepheres I. Łódź solarna, odkryta dopiero w 1954 r., wcześniej była eksponowana w Muzeum Łodzi Słonecznej w Gizie. Grobowiec Hetepheres I, na który natrafiono przypadkiem w lutym 1925 r. niedaleko piramidy Cheopsa, to jeden z nielicznych nienaruszonych grobów z okresu Starego Państwa.
Oficjalną datę wielkiego otwarcia GEM zapowiada się na późną wiosnę 2024 r. (stan na początek grudnia 2023 r. – źródło oficjalna strona internetowa Grand Egyptian Museum: www.grandegyptianmuseum.org). Na razie udostępniono zwiedzającym jedynie wielką halę, część handlową i ogrody zewnętrzne, ale wszystkie galerie muzealne są obecnie zamknięte, ponieważ Wielkie Muzeum Egipskie znajduje się w fazie próbnej. Olbrzymia placówka w Gizie otwiera swoje podwoje codziennie od godz. 09.00 do 18.00 (ostatnie wejście o 17.00). Bilety można kupić, używając karty VISA, każdego dnia do godz. 16.00 w kasie GEM.
Aktualnie zwiedzający mogą podziwiać imponujący, 82-tonowy posąg Ramzesa II, który dumnie wznosi się w atrium Wielkiego Muzeum Egipskiego. Ta gigantyczna, 12-metrowa rzeźba, odkryta w 1820 r. przez włoskiego podróżnika, żeglarza i egiptologa Giovanniego Battistę Caviglię (1770–1845), stanowi hołd dla jednego z najpotężniejszych faraonów starożytnego Egiptu, za jakiego uważa się Ramzesa II, znanego również jako Ramzes Wielki. Wśród innych atrakcji czekają tu na turystów kolumna Merenptaha, trzynastego syna Ramzesa II, oraz dwa posągi króla i królowej z epoki Ptolemeuszy, dynastii pochodzenia macedońskiego panującej w starożytnym Egipcie w latach 305–30 p.n.e.
Cenne artefakty na wystawie zostaną zaprezentowane w kolejności chronologicznej: od prehistorii do czasów grecko-rzymskich. Obecnie wizyta w muzeum z przewodnikiem trwa ok. 1,5 godz., ale zwiedzający mają też możliwość spędzenia czasu w otaczających gmach ogrodach o powierzchni 50 ha, a także sklepach, restauracjach i kawiarniach.
Choć nadal nie podano oficjalnej daty uroczystej inauguracji GEM, w lipcu 2023 r. minister turystyki i starożytności Egiptu oświadczył, że „przewiduje” otwarcie na okres od października 2023 r., co już jest niemożliwe, do lutego 2024 r. (najbardziej prawdopodobna dzisiaj data to późna wiosna). Bez względu na to, kiedy dokładnie to nastąpi, Wielkie Muzeum Egipskie będzie miejscem, które każdy miłośnik historii i archeologii powinien odwiedzić choć raz w życiu.
Podróż do serca Egiptu – poradnik dla zwiedzających
Egipt, kraj pełen fascynujących zabytków i bogatych dziejów, zapewnia niezapomniane doświadczenia. Przygotowując się do podróży, warto pamiętać o kilku aspektach, które umożliwią cieszenie się w pełni tym, co ma do zaoferowania ta arabska republika.
Pierwszym z nich są ceny biletów wstępu do muzeów, atrakcji i parków archeologicznych. Dla miejscowych są one zdecydowanie niższe niż dla turystów przyjeżdżających z zagranicy. To dość częsta praktyka, mająca na celu zachęcenie lokalnej społeczności do zgłębiania własnej historii i kultury.
Planując zwiedzanie, istotne jest uwzględnienie godzin otwarcia różnych atrakcji. Wiele z nich udostępnia się tylko przez ograniczony czas – rzadko dłużej niż do godz. 17.00, a niektóre zamykają już o 15.00. Wiele obiektów rozpoczyna swoją działalność dopiero o 10.00. Aby móc w pełni cieszyć się tym, co oferują te niesamowite miejsca, warto rozpoczynać zwiedzanie jak najwcześniej. W egipskiej metropolii, tzw. Wielkim Kairze, który liczy ok. 22,2 mln mieszkańców, przy planowaniu wycieczek trzeba również wziąć pod uwagę spore odległości pomiędzy poszczególnymi atrakcjami.
Należy pamiętać, żeby zawsze mieć przy sobie butelkę wody, zwłaszcza podczas odwiedzin miejsc na świeżym powietrzu. Egipt to kraj o wyjątkowo gorącym klimacie, więc utrzymanie prawidłowego nawodnienia jest kluczowe dla dobrego samopoczucia i pełnego zadowolenia ze zwiedzania.
Oprócz powyższych wskazówek, co oczywiste, należy też mieć na uwadze miejscowe zwyczaje. Szanowanie tradycji i kultury odwiedzanego przez nas kraju jest niezwykle istotne. Pamiętajmy także o zasadzie, aby zostawiać miejsca, do których docieramy, w takim stanie, w jakim je zastaliśmy. To ważne dla przyszłych pokoleń, żeby one również mogły cieszyć się tymi niesamowitymi zabytkami.
Biblioteka Aleksandryjska – tam, gdzie zapisano świat
Nowa Biblioteka Aleksandryjska (Bibliotheca Alexandrina), zainaugurowana w październiku 2002 r., to współczesny hołd dla jednej z najważniejszych instytucji wiedzy starożytnego świata – oryginalnej Biblioteki Aleksandryjskiej, która uległa zniszczeniu. Ta niegdyś wspaniała skarbnica mądrości, zawierająca setki tysięcy zwojów pełnych literatury, nauki i filozofii, niestety, nie przetrwała do naszych czasów. Zniszczona w serii pożarów, zniknęła z powierzchni ziemi, pozostawiając po sobie jedynie legendy. Współczesna Bibliotheca Alexandrina, choć nie może zrekompensować tej ogromnej straty dla cywilizacji, stanowi jednak próbę odtworzenia ducha i pasji do zgłębiania wiedzy starożytnej Biblioteki Aleksandryjskiej, przywracając jej symboliczną obecność w sercu Aleksandrii.
Sama architektura otwartego w 2002 r. gmachu przyciąga tłumy turystów! Budynek Biblioteki Aleksandryjskiej ma formę ogromnego dysku, symbolizującego słońce wschodzące nad Morzem Śródziemnym. Centralna fasada jest udekorowana literami, symbolami i hieroglifami z ponad 120 starożytnych i współczesnych języków świata. Dach, składający się z paneli szklanych, doświetla naturalnym światłem wielopoziomową czytelnię. To nawiązanie do starożytnych bibliotek, gdzie naturalne oświetlenie odgrywało kluczową rolę. Gmach składa się z 11 kondygnacji. Cztery najniższe z nich znajdują się pod ziemią i są przystosowane do przechowywania 8 mln woluminów. Całkowita powierzchnia budynku wynosi ok. 70 tys. m2, z czego sama czytelnia zajmuje mniej więcej 20 tys. m2 i może pomieścić jednocześnie aż 2 tys. czytelników.
To monumentalne miejsce nie jest tylko domem dla samej Biblioteki Aleksandryjskiej, która przechowuje miliony książek na różne tematy oraz wiele zasobów cyfrowych i multimedialnych. Na terenie kompleksu znajdują się również m.in.: Muzeum Starożytności, które zgromadziło wiele starożytnych artefaktów egipskich, greckich, rzymskich i bizantyńskich; Muzeum Historii Nauki, gdzie można poznać dzieje nauki w starożytnym Egipcie, hellenistycznej Aleksandrii i świecie arabsko-muzułmańskim; Muzeum Rękopisów, posiadające rzadkie i cenne manuskrypty z różnych epok oraz przedstawiające metody ich konserwacji i restaurowania; oraz nowoczesne Planetarium i Centrum Konferencyjne.
Wśród milionów zgromadzonych tutaj książek i eksponatów wyróżniają się następujące pozycje:
Pergaminowa karta Sybilli, która zawiera greckie przepowiednie wieszczki Sybilli. Napisano ją pismem kuficznym w IX w. To jeden z najstarszych znanych manuskryptów na pergaminie.
Description de l’Égypte (Opisanie Egiptu) – monumentalne naukowe dzieło, składające się z 12 tomów, zawiera wyniki badań naukowych i archeologicznych przeprowadzonych podczas wyprawy Napoleona do Egiptu odbytej w latach 1798–1801. Znajdziemy w nim szczegółowe rysunki ok. 2 tys. rysowników oraz opisy starożytnych egipskich zabytków, wiele z nich obecnie już nie istnieje.
Księgozbiór Taha Husajna – osobista kolekcja książek Taha Husajna (1889–1973), egipskiego niewidomego intelektualisty, pisarza, tłumacza i krytyka literackiego, określanego mianem dziekana literatury arabskiej.
Stary manuskrypt Koranu – jeden z najcenniejszych i najstarszych rękopisów Koranu na świecie.
Cytadela Kajtbaja. Legenda na pograniczu historii i mitycznego piękna
Cytadela Kajtbaja w Aleksandrii, prawdziwy klejnot historii, jest dziełem sułtana mameluckiego Kajtbaja (ok. 1416/1418–1496). Ta majestatyczna warownia, która została zbudowana w 1477 r., góruje nad wschodnim krańcem dawnej przybrzeżnej wysepki Faros, mającej sztuczne połączenie ze stałym lądem poprzez groblę heptastadion. To tu niegdyś wznosiła się słynna latarnia morska – jeden z siedmiu cudów świata starożytnego, pochłonięty przez trzęsienia ziemi.
Cytadela kryje w sobie fascynującą tajemnicę… Wzniesiono ją na fundamentach latarni morskiej na Faros. Każdy kamień może więc skrywać sekrety starożytnego świata. Cytadela Kajtbaja stanowi nie tylko hołd dla przeszłości, lecz także jest symbolem ciągłości i odrodzenia. Przywołuje ona ducha jednego z największych cudów starożytności.
Siedem cudów świata to były konstrukcje tak niebywałe, że już sam ich widok mógł wprawiać w osłupienie. To dzieła sztuki i architektury o niewyobrażalnym pięknie, ogromie i technicznej innowacyjności. Aleksandryjska latarnia morska, po raz pierwszy uwieczniona na tej liście przez starożytnych Greków, była uznawana za najwyższą (ok. 103–118 m) i najbardziej imponującą na świecie.
Konstrukcja cytadeli Kajtbaja zapiera dech w piersiach. Jest to wybitny przykład muzułmańskiej architektury wojskowej. Wysokie mury i masywne wieże skrywają nie tylko kamienną twierdzę. W jej wnętrzach mieści się mały meczet, a także wiele innych budynków o różnych funkcjach – to wszystko razem tworzy miniaturę miasta w sercu Aleksandrii.
Polskie ślady w Aleksandrii. Odkrycia Kazimierza Michałowskiego
Kazimierz Michałowski był wybitnym polskim archeologiem i egiptologiem, którego prace i odkrycia są znane na całym świecie. Profesor, często nazywany „ojcem polskiej archeologii śródziemnomorskiej”, zdobył sławę dzięki licznym znaczącym znaleziskom na terenie Egiptu, Sudanu, Cypru i Syrii.
Michałowski przeprowadzał wiele wykopalisk archeologicznych w Egipcie, a najbardziej znane z nich to te w Aleksandrii. Jego badania w tym mieście rozpoczęły się w 1960 r. i trwały aż do jego śmierci (1 stycznia 1981 r. w Warszawie). Podczas nich odkrył wiele ważnych artefaktów i budowli, takich jak pozostałości monumentalnego zespołu grobowego, tzw. nekropolii alabastrowej, czy też teatr rzymski. Te miejsca są częścią większego obszaru archeologicznego znanego jako Kom el-Dikka, co w tłumaczeniu oznacza Wzgórze Gruzów. Na terenie tego stanowiska znajdują się też pozostałości starożytnych willi, łaźni rzymskich z licznymi basenami i cysternami, siłowni i akademii (znanej jako „Dom Muz”). Czyni to z Kom el-Dikka fascynujące miejsce odkrywania historii starożytnego świata Aleksandrii.
Teatr rzymski z 13-rzędową widownią wznosi się w samym centrum miasta leżącego nad brzegiem Morza Śródziemnego, tuż obok dworca kolejowego. Jest unikatowy nie tylko ze względu na swój stan zachowania, lecz także liczne reliefy i inskrypcje. Dzisiaj stanowi on jeden z najważniejszych zabytków dostępnych dla zwiedzających w Aleksandrii. Został zbudowany w II w. n.e. i mógł pomieścić ok. 600–800 widzów. Badania wykazały, że był używany do różnych celów – od spektakli teatralnych w okresie rzymskim po walki gladiatorów, a nawet jako miejsce zajęć warsztatowych w epoce bizantyjskiej.
Kazimierz Michałowski odkrył także w Deir el-Bahari, na zachodnim brzegu Nilu, naprzeciwko Luksoru, obok świątyni królowej Hatszepsut, jednej z niewielu kobiet faraonów w historii starożytnego Egiptu, świątynię grobową Totemesa III. Z kolei w Edfu oraz mieście Tell Atrib (Athribis) w delcie Nilu znalazł wiele znaczących artefaktów i budowli.
Wakacje zaczynają się w Egipcie
Zapraszamy wszystkich pragnących zgłębić niezwykłe tajemnice do odwiedzenia Egiptu, kraju, który czaruje swoją historią i kulturą oraz tworzy unikatową mieszankę przeszłości z teraźniejszością. To miejsce, gdzie spotykają się różne epoki, a za każdym rogiem czai się nowa, fascynująca tajemnica. Kair i Aleksandria, te dwa magiczne miasta z niecierpliwością czekają, aby opowiedzieć bogate dzieje, które na przestrzeni wieków wpłynęły na oblicze całego świata.
Niezależnie od tego, czy jesteśmy miłośnikami historii, czy po prostu pragniemy doświadczyć niezwykłości – Egipt odsłoni przed nami swoje wspaniałe skarby. Nie ma lepszego czasu, żeby otworzyć się na tę cudowną podróż i nie ma lepszej chwili, aby odkryć sekrety starożytnego świata. Nie ma na co czekać… Wakacje zaczynają się właśnie teraz. Zaczynają się w Egipcie.
